Τους τελευταίους μήνες γινόμαστε ολοένα και πιο συχνά μάρτυρες τραγικών ιστοριών με πρωταγωνίστριες γυναίκες που καταλήγουν οι ίδιες θύματα κακοποίησης στα χέρια των συντρόφων τους. Με αφορμή τα όσα βιώνουμε, ακούμε και βλέπουμε γύρω μας, είναι σημαντικό να αναλύσουμε: Πώς μπορούμε να αναγνωρίσουμε τα σημάδια μιας κακοποιητικής σχέσης, ώστε να βρούμε την δύναμη να ξεφύγουμε από αυτήν;

ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΜΕ ΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΟΚΤΟΝΙΕΣ

Διανύουμε μια περίοδο μετά την λήξη της καραντίνας, όπου τα δεδομένα έδειξαν πως οι καταγγελίες για ενδοοικογενειακή βία αυξήθηκαν σημαντικά για όσο διάστημα το ζευγάρι έπρεπε να συμβιώνει για μακρά διαστήματα μέσα στο σπίτι. Η βία που δέχεται μια γυναίκα από το σύντροφο της συμπεριλαμβάνει, βέβαια, ένα ευρύ φάσμα συμπεριφορών που μπορεί να ξεκινά από λεκτικές επιθέσεις και να καταλήξει έως την γυναικοκτονία. Παρατηρείται, μάλιστα, μια μιμητική συμπεριφορά κατά το τελευταίο διάστημα, όπου ψυχολογικά μπορεί να εξηγηθεί, καθώς ένα άτομο βλέποντας άλλους να μπορούν να φτάνουν στα άκρα «παραδειγματίζεται», ταυτίζεται με τον θύτη και αισθάνεται και το ίδιο ικανό, σε ένα ασυνείδητο επίπεδο, πως έχει το δικαίωμα να λειτουργήσει με τον ίδιο τρόπο.

ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΒΙΑΣ

Η κακοποίηση μπορεί να πάρει διάφορες μορφές: σωματική (ξυλοδαρμός, σπρωξίματα, χειρονομίες, σωματικός περιορισμός και τιμωρίες), λεκτική (ύβρεις, υποτίμηση, προσταγές, ξεσπάσματα) και συναισθηματική/ ψυχολογική, όπου θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και ως η πιο «ύπουλη» μορφή βίας, καθώς δεν αναγνωρίζεται εύκολα και δεν υπάρχουν αποδείξεις.

Η Ψυχολογική Κακοποίηση δεν γίνεται εύκολα ορατή από το άτομο που την υφίσταται, διότι συνήθως εξελίσσεται μέσα στην πορεία της σχέσης με κυριότερες συνέπειες το θύμα μακροπρόθεσμα να εμφανίζει έλλειψη αυτοπεποίθησης και αυτοσεβασμού, ψυχολογική κατάπτωση, ανηδονία (δυσκολία να νιώσει ευχαρίστηση) και ψυχολογικό αδιέξοδο: «κανείς δεν μπορεί να με βοηθήσει» καθιστώντας το εγκλωβισμένο σε έναν φαύλο κύκλο ελπίδας για αλλαγή και ματαίωσης. Για την θωράκιση της σωματικής και ψυχικής μας ακεραιότητας, κρίνεται ζωτικής σημασίας να μάθουμε να ξεχωρίζουμε τα σημάδια που μπορούν να λειτουργήσουν ως καμπανάκι προειδοποίησης του τι έπεται μακροπρόθεσμα, όσο μένουμε σε μία δυσλειτουργική σχέση.

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ

Αναφερόμενη με συνοπτικό τρόπο στην συναισθηματική κακοποίηση αυτό που την διαφοροποιεί σημαντικά από τις άλλες μορφές βίας είναι η δυσκολία του θύματος να αναγνωρίσει και να αντιληφθεί συνειδητά ότι ο ερωτικός του σύντροφος συμπεριφέρεται κακοποιητικά απέναντι του.

Σε αυτό τον τύπο σχέσης το ένα μέλος μπορεί να μην είναι ξεκάθαρο σε αυτό που επιθυμεί αφήνοντας να αιωρούνται διπλά μηνύματα που μπορούν να μπερδέψουν το άλλο μέλος για το τι τελικά θέλει. Επίσης, αυτές οι σχέσεις χαρακτηρίζονται από έναν έντονα εξαρτητικό χαρακτήρα με το ένα μέλος να επιζητά την αποκλειστική προσοχή του άλλου επικαλούμενο την αγάπη που τρέφει προς εκείνο ή σε άλλες περιπτώσεις να προσπαθεί να μεταστρέψει τη γνώμη του άλλου υποστηρίζοντας ότι αυτό που πιστεύει είναι ορθότερο δείχνοντας έτσι δυσκολία να αντέξει την ετερότητα.

Σε μια ψυχικά υγιή σχέση το άκουσμα διαφορετικών απόψεων μεταξύ του ζεύγους δεν αποτελεί λόγο προστριβής, αλλά αντιθέτως προωθεί τον διάλογο και την επικοινωνία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ένα ζευγάρι χρειάζεται να φτάσει στο σημείο απαραιτήτως να συμφωνεί. Αντιθέτως, στις σχέσεις με χαρακτηριστικά κακοποίησης παρατηρούμε πως ο σύντροφος θέλει να έχει τον έλεγχο του λόγου, του χρόνου, του χώρου και της συμπεριφοράς του άλλου. Μία γυναίκα μπορεί να δυσκολεύεται να αναγνωρίσει αυτά τα σημάδια και αρχικά να τα μεταφράζει σαν δείγμα ενδιαφέροντος και διεκδίκησης από τον άλλον «θέλει να είμαστε συνέχεια μαζί..» οδηγούμενη σε ψυχική αποχαύνωση και απομάκρυνση των προσωπικών της θέλω.

Άλλωστε στην πλειοψηφία τους οι γυναίκες που γίνονται θύματα κακοποίησης δεν φαντάζονταν αρχικά ότι η σχέση τους θα εξελιχθεί με αυτό τον τρόπο, παρότι κατά την επεξεργασία του ιστορικού της σχέσης στο παρελθόν είχαν εντοπίσει ιδιαίτερες συμπεριφορές στις οποίες δεν είχαν δώσει σημασία.

Το κυρίαρχο συναίσθημα που επικρατεί στις συναισθηματικά κακοποιητικές σχέσεις είναι ο φόβος της αντίδρασης του άλλου. Η γυναίκα συνήθως αρχίζει να προσέχει τον τρόπο που θα μιλήσει και θα συμπεριφερθεί, για να μην προκαλέσει το θυμό του συντρόφου της. Προσαρμόζει και αλλάζει την στάση της, χωρίς πολλές φορές να συνειδητοποιεί και η ίδια ότι το κάνει, και ταιριάζει τις απόψεις της σε αυτές του συντρόφου, με σκοπό να επικρατεί ήρεμο κλίμα ανάμεσα τους χάνοντας σιγά σιγά την προσωπική της βούληση εμφανίζοντας μια στάση παθητικότητας, προκειμένου να ικανοποιήσει τον άλλον.

Με βάση τα παραπάνω, προκύπτει το εξής ερώτημα προς τον εαυτό μας που μπορεί να λειτουργήσει καταλυτικά στην πορεία της σχέσης μας  και εστιάζει στο εάν και κατά πόσο ο σύντροφος, που έχουμε επιλέξει να είμαστε μαζί, σέβεται με γνησιότητα τα θέλω και τις ανάγκες μας ως έχουν και όχι μετουσιωμένες σε ένα δικό του κατασκεύασμα μιας προσωπικής του φαντασίωσης για το άτομό μας.

ΣΗΜΑΔΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΒΙΑΣ ΣΤΗ ΣΧΕΣΗ

• Διαρκής κριτική των επιλογών, των απόψεων, των σκέψεων (κριτική στην ένδυση, στα χαρακτηριστικά της εμφάνισης, στις αποφάσεις).
• Υποτίμηση των επιτυχιών και των κατορθωμάτων της συντρόφου (υποβιβασμός της αξίας αυτών που καταφέρνει θεωρώντας τα δεδομένα ή άνευ σημασίας).
• Αίσθημα ζήλιας (έλεγχος της συντρόφου στις εξόδους της, σκηνές ζηλοτυπίας στο βωμό της αγάπης).
• Σταδιακός περιορισμός από τον κοινωνικό κύκλο (σταδιακή απομόνωση από φίλους/ φίλες και περιορισμός στο σπίτι ή σε δραστηριότητες που γίνονται από κοινού).
• Οικονομικός έλεγχος και περιορισμός (οικονομική εξάρτηση και αναλυτική αναφορά στο που σπαταλά χρήματα).
• Συνεχής απολογητική συμπεριφορά (ανάγκη της συντρόφου να απολογείται για όσα έχει κάνει και να προσπαθεί να δικαιολογήσει τον εαυτό της).
• Διπλά και αμφιταλαντευόμενα μηνύματα μέσα στη σχέση (από την μία υπάρχει έντονη φροντίδα και εξιδανίκευση και από την άλλη υποτίμηση και απόρριψη).
• Συναισθηματική ανασφάλεια (όταν ο σύντροφος παρουσιάζει αστάθεια στα θέλω του δημιουργώντας έτσι ανασφάλεια και μη σταθερότητα στην εξέλιξη της σχέσης).
• Αίσθημα αναξιότητας (διαρκή ερωτηματικά αν είμαστε αρκετά καλοί μέσα στη σχέση ή αν θα έπρεπε να λειτουργήσουμε διαφορετικά για να έρθουν άλλα αποτελέσματα).
• Παθητικο-επιθετική συμπεριφορά (σιωπή, μισόλογα, υπονοούμενα και στάση που δείχνει θυμό, χωρίς αυτό να διατυπώνεται ξεκάθαρα).

ΕΧΕ ΣΤΟ ΝΟΥ ΣΟΥ ΟΤΙ…

Δεν ευθύνεσαι εσύ για τη συμπεριφορά του άλλου. Η αδυναμία του να ελέγξει τα συναισθήματά του (πχ το θυμό του) και τον τρόπο που συμπεριφέρεται είναι δυσκολία της δικής του προσωπικότητας που θα πρέπει με κάποιο τρόπο να το επεξεργαστεί και να το βελτιώσει.

Δεν περνά από το δικό σου χέρι να αλλάξει ο άλλος, όσο και αν το προσπαθείς. Συχνά πιστεύουμε πως έχουμε τη δύναμη να «αλλάξουμε» τον Άλλον έχοντας την ψευδαίσθηση ότι μπορούμε να τον φέρουμε στα ιδανικά μας πρότυπα. Αν ο ίδιος δεν αντιλαμβάνεται την προβληματική που βγαίνει μέσα στη δυναμική της σχέσης, τότε τα περιστατικά επαναλαμβάνονται επιβεβαιώνοντας τον φαύλο κύκλο της κακοποίησης.

Μίλα σε ανθρώπους που εμπιστεύεσαι και μοιράσου τους προβληματισμούς και τα ερωτηματικά σου. Η συζήτηση από μόνη της δημιουργεί μια πρώτη ψυχική ανακούφιση και εκτόνωση.

Παρόλ’ αυτά αν αισθάνεσαι ότι δεν έχεις γύρω σου τα άτομα αυτά που θα σε κάνουν να νιώσεις άνετα να τους μιλήσεις ή δεν ξέρουν οι ίδιοι πώς να σε βοηθήσουν, απευθύνσου σε έναν Ειδικό (Ψυχολόγο, Ψυχοθεραπευτή Ψυχίατρο), που θα είναι δίπλα σου και θα σε στηρίξει να βρεις την προσωπική σου ταυτότητα και να βγεις από το αδιέξοδο που μπορεί να πιστεύεις ότι βρίσκεσαι.

Το άρθρο Κακοποίηση στην σχέση: Όταν το όνειρο αρχίζει να μοιάζει με εφιάλτη εμφανίστηκε πρώτα στο Έλενα Μπισταράκη.

Μήπως οι παραπάνω φράσεις ακούγονται γνώριμες; Άραγε έχετε πιάσει τον εαυτό σας να κάνει ένα τέτοιο εσωτερικό μονόλογο λίγο πριν ή μετά από μια εξόρμηση στο ψυγείο;

Αυτή η έντονη επιθυμία να φάμε κάτι γλυκό ή αλμυρό νομίζοντας ότι θα καλύψουμε την ανάγκη εκείνης της στιγμής καλείται ως επεισόδιο υπερφαγίας. Ουσιαστικά το υπερφαγικό επεισόδιο χαρακτηρίζεται ως η ακατάσχετη επιθυμία για φαγητό που προκύπτει όχι από πραγματική πείνα, ΑΛΛΑ γεννιέται ως απάντηση στη συναισθηματική κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε.

Έχετε αναρωτηθεί ποτέ πώς νιώθετε την ώρα που τρώτε; Συνήθως, όταν δεν υπάρχει πραγματική ανάγκη για φαγητό, τρώμε «μπουκώνοντας» τα συναισθήματα που νιώθουμε, όπως για παράδειγμα μπορεί να τρώμε από ανία, από άγχος, στεναχώρια, μοναξιά, απογοήτευση ή χαρά. Με άλλα λόγια η τροφή συνδέεται με τη ψυχοσυναισθηματική μας κατάσταση και ενώ αρχικά ξεκινάμε να τρώμε ανεξέλεγκτα, χωρίς να έχουμε συνείδηση του τι κάνουμε, μόλις ολοκληρωθεί η πράξη καταλήγουμε να γεμίζουμε με αισθήματα τύψεων και ενοχών έχοντας ως αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας κακής εικόνας για τον εαυτό μας. Επακόλουθο της κακής εικόνας σώματος είναι συνήθως η χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση που οδηγεί σε συναισθήματα άγχους και μειονεξίας. Έτσι, εμείς οι ίδιοι μέσα από τη συμπεριφορά μας εγκαθιδρύουμε ένα φαύλο κύκλο όπου το φαγητό, ενώ αρχικά θεωρείται το κέντρο της υποτιθέμενης απόλαυσης, καταλήγει να είναι η πηγή του προβλήματος που το ίδιο δημιουργεί.

Το αποτέλεσμα..;
Το συνεχές τσιμπολόγημα και η κατανάλωση τροφής μπορεί να μας δημιουργεί ένα πρόσκαιρο συναίσθημα ανακούφισης και ευχαρίστησης, μακροπρόθεσμα όμως έχουμε να αντιμετωπίσουμε ένα πλήθος προβλημάτων. Τα κυριότερα είναι η ψυχολογική μας εξάρτηση από το φαγητό, η συσσώρευση λίπους στο σώμα και το σημαντικότερο: το «μπούκωμα» των συναισθημάτων άγχους, λύπης, θυμού κ.ά. που μπορεί να μας κατακλύζουν. Και επειδή όλα αυτά ψάχνουν για διέξοδο, το ζητούμενο είναι να φροντίζουμε για την εκτόνωσή τους με τον κατάλληλο τρόπο και όχι να τα γυρνάμε μέσα μας.

ΜΗ ερχόμενοι σε επαφή με τα πραγματικά μας προβλήματα και προσπαθώντας να «κουκουλώσουμε» τα όσα νιώθουμε καταφεύγουμε σε συμπεριφορές που έχουν αρνητικό αντίκτυπο στη ψυχή και το σώμα. Έτσι, προσπαθούμε να γεμίσουμε τις συναισθηματικές μας τρύπες μέσω του φαγητού, που λειτουργεί ως αντίδοτο, και όχι απαντώντας στο πιο βασικό εσωτερικό ερώτημα: τί μου συμβαίνει;

Το κλειδί της επιτυχίας!
Και ποιος είναι άραγε ο τρόπος για να μπορούμε να ελέγξουμε όσο το δυνατόν αυτές τις υπερφαγικές συμπεριφορές; Δυστυχώς, μαγικές συνταγές και τρικς με τη ψυχολογία και τη συμπεριφορά μας δεν υπάρχουν. Παρόλ’ αυτά το πιο σημαντικό σε πρώτη φάση είναι η αναγνώριση του προβλήματος. Να συνειδητοποιήσουμε δηλαδή ότι αυτό που κάνουμε (είτε λέγεται εξάρτηση από το φαγητό, είτε είναι οτιδήποτε άλλο) εν τέλει δε βοηθάει.
Μάλιστα, αν στρέφαμε μια ερώτηση προς τον εαυτό μας και αναρωτιόμασταν: «γιατί το κάνω τώρα αυτό; πως νιώθω; είναι λειτουργικό για εμένα;», ποια θα ήταν άραγε η απάντηση; Θα είχε ενδιαφέρον να καταγράφαμε τις σκέψεις και τα συναισθήματά μας σε ένα χαρτί σε μορφή ημερολογίου. Απαντώντας σε αυτά τα ερωτήματα ερχόμαστε σε μία πρώτη επαφή με το εσωτερικό κομμάτι του εαυτού μας και καλούμαστε να αποφασίσουμε τί θέλουμε να κάνουμε για να αλλάξει αυτή η κατάσταση.

Αντιμετωπίζοντας το πρόβλημα απ’ τη ρίζα του..
Κακά τα ψέματα, όταν οι διατροφικές μας συνήθειες δεν αντιμετωπίζονται κατάλληλα, είναι πιθανό να μας ακολουθούν σα μαθημένη συνήθεια για όλη μας τη ζωή. Έχοντας μάθει σε μία συμπεριφορά, ο δρόμος προς την αλλαγή είναι δύσκολος. Η δέσμευση μας σ’ ένα πρόγραμμα διατροφής, το οποίο θα «ακούει» τις ανάγκες μας και θα είναι προσαρμοσμένο στο τρόπο ζωής μας είναι βασική προϋπόθεση. Είναι σημαντική η συνεργασία με έναν ειδικό διατροφολόγο που θα δημιουργήσει ένα πρόγραμμα κοντά στις δικές μας επιθυμίες.

Η ψυχοθεραπεία απ’ την άλλη πλευρά είναι το μέσο για να φτάσει κανείς στην αυτεπίγνωση ποιας εσωτερικής ανάγκης- κενού καλύπτει η συνεχής ενασχόληση με το φαγητό. Επιπλέον, βοηθάει να συμφιλιωθούμε με όλα τα κομμάτια του εαυτού μας- και αυτά που μας αρέσουν και όσα αφήνουμε στο περιθώριο- και να βελτιώσουμε την αυτό-εικόνα μας. Τέλος, όταν οι άλλοι μας λένε «σταμάτα να τρως» μη μπορώντας να κατανοήσουν το πώς νιώθουμε και τη φάση που περνάμε, η θεραπεία είναι εκεί να μας κάνει να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα μας χωρίς ενοχές και ντροπές, αλλά κοιτάζοντας κατάματα την πραγματικότητα που ζούμε.

Άλλωστε μην ξεχνάς πως ποτέ δεν είναι αργά να κοιτάξεις τον εαυτό σου τόσο εξωτερικά, όσο και εσωτερικά και να φτάσεις εκεί που θες!

Το άρθρο Συναισθηματική Υπερφαγία: “Καταπίνοντας” τα συναισθήματά μας.. εμφανίστηκε πρώτα στο Έλενα Μπισταράκη.